Wielu rodziców czuje, że „coś jest nie tak” w relacjach dziecka z innymi, jeszcze zanim potrafią to nazwać. Czasem to intuicja po rozmowie z wychowawcą, czasem powtarzający się schemat, który po prostu za każdym razem wraca. Poniżej dziesięć sygnałów, które w praktyce najczęściej sygnalizują, że dziecko mogłoby skorzystać z dodatkowego wsparcia w obszarze umiejętności społecznych.
Zanim przejdziemy do listy – jedno zastrzeżenie, które jest tu ważniejsze niż sama lista: pojedynczy epizod nie oznacza problemu. Każde dziecko czasem się pokłóci, zawstydzi albo nie wie, jak zareagować. Sygnałem do uważności jest powtarzalność – to, że dany wzorzec wraca regularnie, w wielu sytuacjach, i realnie utrudnia dziecku funkcjonowanie albo je martwi.
1. Trudność w rozpoczęciu kontaktu z innymi dziećmi
Dziecko chce się bawić z innymi, ale nie wie, jak dołączyć do grupy – stoi z boku, czeka aż kto inny je zaprosi, albo próbuje wejść w zabawę w sposób, który zamiast przyciągać, odpycha (np. od razu narzuca swoje zasady).
2. Trudność w utrzymaniu przyjaźni
Znajomości nawiązują się łatwo, ale szybko się kończą – często z powodu konfliktu, którego dziecko nie umie rozwiązać, albo dlatego, że nie odczytuje, kiedy zachowanie zaczyna drugą stronę irytować.
3. Nieproporcjonalnie silne reakcje na drobne sytuacje
Przegrana w grze, żart kolegi czy zmiana planu wywołuje reakcję znacznie silniejszą, niż wydawałoby się to uzasadnione – płacz, wybuch złości, całkowite wycofanie się z zabawy.
4. Trudność w odczytywaniu sygnałów niewerbalnych
Dziecko nie zauważa, że kolega jest znudzony, zirytowany albo że temat rozmowy już się wyczerpał. Kontynuuje w tym samym tonie, nie reagując na mimikę, ton głosu czy mowę ciała drugiej osoby.
5. Dominowanie w rozmowie skoncentrowane na własnych zainteresowaniach
Rozmowa szybko zamienia się w monolog na jeden, dobrze znany dziecku temat, bez przestrzeni na to, co chce powiedzieć druga strona – nawet gdy rówieśnik wprost sygnalizuje, że chce zmienić temat.
6. Wycofanie i izolacja w sytuacjach grupowych
Na przerwie, na urodzinach, na wycieczce klasowej dziecko trzyma się na uboczu – nie dlatego, że tego chce, ale dlatego, że nie wie, jak wejść w grupę, która już się bawi.
7. Trudność w rozwiązywaniu konfliktów
Spór z rówieśnikiem kończy się agresją słowną lub fizyczną, ucieczką, albo poinformowaniem osoby dorosłej – bez próby samodzielnego rozwiązania sytuacji, nawet na poziomie odpowiednim do wieku.
8. Problem z czekaniem na swoją kolej, dzieleniem się i przegrywaniem
Gry planszowe, zabawy zespołowe czy sport szkolny regularnie kończą się napięciem, bo dziecko nie radzi sobie z przegraną, koniecznością czekania albo ustąpienia.
9. Skargi na brak przyjaciół, mimo prób nawiązania kontaktu
Dziecko mówi, że nikt nie chce się z nim bawić, że jest wykluczane – i widać, że próbuje, ale coś w sposobie, w jaki podchodzi do innych, sprawia, że te próby się nie udają.
10. Sygnały płynące od nauczycieli lub wychowawców
To często pierwszy i najbardziej obiektywny sygnał – szkoła czy przedszkolna grupa jest środowiskiem, w którym trudności społeczne są znacznie bardziej widoczne niż w relacji jeden na jeden z rodzicem w domu.
Co zrobić, gdy rozpoznajesz te sygnały u swojego dziecka?
Rozpoznanie jednego lub dwóch punktów z tej listy nie jest diagnozą – to punkt wyjścia do rozmowy, nie do niepokoju. Dobrym pierwszym krokiem jest zebranie konkretnych przykładów (kiedy, w jakiej sytuacji, jak często) i porozmawianie z nauczycielem albo psychologiem szkolnym o tym, jak dziecko funkcjonuje w grupie poza domem. Jeśli obraz się powtarza w różnych kontekstach, konsultacja z trenerem TUS pozwoli ocenić, czy trening umiejętności społecznych byłby odpowiednią formą wsparcia – i w jakim zakresie.
Podsumowanie
Trudności społeczne dziecka rzadko widać w jednym, spektakularnym momencie – zwykle to seria drobnych, powtarzających się sygnałów, które osobno wydają się niewinne, a razem układają się w konkretny wzorzec. Rozpoznanie tego wzorca wcześnie, zamiast czekać, aż problem sam się „wyrówna”, daje dziecku znacznie więcej czasu i przestrzeni na naukę umiejętności, które później – w szkole średniej czy w pracy – są dużo trudniejsze do nadrobienia.
Zobacz również: Trening Umiejętności Społecznych – co to jest i dla kogo?
Autor: Magda M. Muras
pedagog, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego, certyfikowana trenerka TUS
TUS dla dzieci w Bielsku-Białej i okolicach
Jeśli zastanawiasz się, czy zajęcia TUS będą odpowiednim wsparciem dla Twojego dziecka, możemy zacząć od krótkiej rozmowy.
Bibliografia
- Gresham, F.M., Elliott, S.N. (2008). Social Skills Improvement System (SSIS): Rating Scales Manual. Pearson.
- Spence, S.H. (2003). Social Skills Training with Children and Young People: Theory, Evidence and Practice. Child and Adolescent Mental Health, 8(2), 84–96.
- Rubin, K.H., Bukowski, W.M., Parker, J.G. (2006). Peer Interactions, Relationships, and Groups. W: Handbook of Child Psychology: Social, Emotional, and Personality Development. Wiley.
- Rose-Krasnor, L. (1997). The Nature of Social Competence: A Theoretical Review. Social Development, 6(1), 111–135.
- Denham, S.A. (2006). Social-Emotional Competence as Support for School Readiness: What Is It and How Do We Assess It? Early Education and Development, 17(1), 57–89.